Τζέιν Ώστιν: Σάντιτον

sanditoncover

Τζέιν Ώστιν
Σάντιτον

Μετάφραση ▪ Επίμετρο
Λαμπριάνα Οικονόμου

Α’ έκδοση: Δεκέμβριος 2017
Αριθμός σελίδων: 160 ▪ Τιμή: €13,25
ISBN: 978-618-82781-3-4

Διακόσια χρόνια μετά τον θάνατο της Τζέιν Ώστιν κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κοβάλτιο −για πρώτη φορά στα ελληνικά− το «Σάντιτον», το τελευταίο μυθιστόρημα της Αγγλίδας συγγραφέως.

Στις 18 Μαρτίου 1817, η Τζέιν Ώστιν γράφει τις τελευταίες αράδες ενός μυθιστορήματος εν προόδω. Το χειρόγραφο φέρει τον τίτλο «Τα αδέλφια». Η αποδυναμωμένη υγεία της Ώστιν και ο θάνατός της, στις 18 Ιουνίου του ίδιου έτους, κληροδοτούν στην παγκόσμια λογοτεχνία δώδεκα κεφάλαια από το μυθιστόρημα, το οποίο θα εκδοθεί τελικά το 1925, με τον τίτλο «Σάντιτον». Έκτοτε, το τελευταίο μυθιστόρημα της Ώστιν, ανολοκλήρωτο πλην όμως φανερά το πιο ώριμο έργο της, βρίσκει περισσότερους από 80 «συνεχιστές».
Κανείς δεν γνωρίζει αν η Σάρλοτ Χέιγουντ και ο Σίντνεϊ Πάρκερ («Σάντιτον») θα κατάφερναν να «κλέψουν τη δόξα» από την Ελίζαμπεθ Μπένετ και τον κ. Ντάρσι − το ζευγάρι των πρωταγωνιστών στο «Περηφάνια και προκατάληψη». Βέβαιο, όμως, είναι πως στις σελίδες αυτού του μυθιστορήματος η Ώστιν ασκεί ενδελεχή κριτική στην ηθική φιλοσοφία του φύλου, αντικρίζοντας από τα παράθυρά της έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.

Το «Σάντιτον» αποτελεί την οριστική λογοτεχνική πνοή της Ώστιν και ένα ακατέργαστο διαμάντι για κάθε αναγνώστη.

Advertisements

Περί Τρέλας: Μία κριτική

coverperitrelas

Γράφει ο Χρ. Δ. Αντωνίου (diastixo, Φεβρουάριος 2017)

Σ’ αυτό το βιβλίο των εκδόσεων Κοβάλτιο πέντε από τις πλέον εξέχουσες προσωπικότητες της παγκόσμιας λογοτεχνίας και φιλοσοφίας «αποκαλύπτουν, αποτυπώνουν, εμβαθύνουν ή βυθίζονται στην ψυχική τους κατάρρευση, ισορροπώντας μεταξύ εξομολόγησης και συγγραφικής δεξιοτεχνίας». Η έκδοση περιλαμβάνει 34 επιστολές, που εκφράζουν την ψυχική κόπωση και την αγωνία του απόκληρου πνεύματος προς την κοινωνία.

Συνήθως, οι περισσότεροι μελετούν τα σπουδαία έργα αυτών των συγγραφέων, αυτά που τους καθιέρωσαν ως μεγάλες πνευματικές προσωπικότητες στην εποχή τους, αλλά, νομίζω, λίγοι είναι όσοι τους παρακολούθησαν σε στιγμές αδυναμίας, ψυχικής κόπωσης και πνευματικών προσωπικών αδιεξόδων. Κι είναι αλήθεια ότι τελικά αυτές οι ιδιωτικές στιγμές πόνου, που καταλήγουν στα γραπτά τους ως απέλπιδες κραυγές, πολύ μας ενδιαφέρουν, όχι μόνο για την πληρέστερη κατανόηση του έργου τους, αλλά και γιατί αγγίζουν τις λεπτότερες αποχρώσεις της ανθρώπινης ευαισθησίας. Το βιβλίο που παρουσιάζουμε αυτές τις κραυγές τους αποτυπώνει, τον παραληρηματικό λόγο αυτών των μεγάλων πνευμάτων, που για μεγάλες περιόδους βυθίστηκαν στην τρέλα. Και μέσα στις πνευματικές διαλείψεις τους έγραψαν ή συμπλήρωσαν το έργο τους με τρόπο ανεπανάληπτο. Πολύ γνωστή στην ελληνική λογοτεχνία και τέχνη είναι η περίπτωση του Γεώργιου Βιζυηνού ή του Γιαννούλη Χαλεπά.

Το βιβλίο, πρωτοτυπώντας, αντί προλόγου περιλαμβάνει μιαν «Επιστολή στους ιατρικούς διευθυντές των ψυχιατρείων», που αποδίδεται στον μεγάλο αιρετικό Γάλλο ποιητή, ηθοποιό, σκηνοθέτη και θεωρητικό του θεάτρου Αντονέν Αρτό. Αυτή η επιστολή, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό LaRevolution Surrealiste, τ. 3 (15/4/1925), καταγγέλλει τον αυθαίρετο εγκλεισμό σε ψυχιατρεία «παραφρόνων», που τους θεωρεί «θύματα της κοινωνικής δικτατορίας». Δεν αποδέχεται άλλωστε κανένα περιορισμό στην ελεύθερη ανάπτυξη του παραληρήματος, εξίσου νόμιμου με κάθε άλλη ελεύθερη ανθρώπινη έκφραση και δραστηριότητα. Κατά την περίοδο 20 Ιουνίου 1943 έως 24 Ιανουαρίου 1945 ο Αρτό υποβάλλεται στην ψυχιατρική κλινική του Ροντέζ (πόλη στη νότια Γαλλία) σε 58 ηλεκτροσόκ κι αυτό δημιουργεί έντονες αντιπαραθέσεις μεταξύ ασθενούς και γιατρού. Όπως φαίνεται από τις επιστολές που στέλνει στη μητέρα του, σε άλλους καλλιτέχνες, σε υπουργούς (ακόμη και στον Χίτλερ), υποφέρει, διαμαρτύρεται και καταγγέλλει συμπεριφορές γιατρών και τα κέντρα της Εξουσίας.

Η Βιρτζίνια Γουλφ στα 1930, έχοντας μόλις τελειώσει δύο βιβλία της, καταρρέει ψυχικά. Πιστεύει όμως ότι πίσω από τη διαρκώς μεταβαλλόμενη συνείδησή της κρύβεται ο αληθινός εαυτός της κι αυτή η βεβαιότητα της δίνει τη δύναμη να «υπομένει την αϋπνία, τις ημικρανίες, τις παραισθήσεις, την ασυναρτησία του λόγου της και τις “μέσα” φωνές που τη σέρνουν στην παραφροσύνη». Κι όταν το 1941 ολοκληρώνει το μυθιστόρημα Ανάμεσα στις πράξεις,κι ενώφαίνεται να έχει μόνο κάποια θλίψη, ουσιαστικά η μεγάλη συγγραφέας είναι αποφασισμένη να βάλει τέλος στη ζωή της, «σ’ αυτή την τρέλα». Στις επιστολές που στέλνει στον αγαπημένο σύζυγό της Λέοναρντ Γουλφ και στις φίλες της Έθελ Σμάιθ και Βανέσσα Μπελ φανερώνει την απελπιστική ψυχική της κατάσταση και την απόφασή της να θέσει τέλος στη ζωή της.

Ο Γερμανός φιλόσοφος Νίτσε στις 1-6 Ιανουαρίου 1889 συντάσσει τα περίφημα «Γράμματα τρέλας», που γράφει μετά την ψυχική του κατάρρευση στο Τορίνο, καιτα οποία κάνουν τον φίλο του Φρανς Όβερμπεκ να ανησυχήσει. Σε συνεννόηση με τον διευθυντή της Ψυχιατρικής Κλινικής Φρίντματ αποφασίζουν να μεταφερθεί ο φιλόσοφος στη Βασιλεία και σπεύδουν να φέρουν σε πέρας γρήγορα την αποστολή τους μη και προλάβουν οι ιταλικές Αρχές να τον κλείσουν σε ψυχιατρείο. Ύστερα από τις σχετικές εξετάσεις η διάγνωση είναι: «Παραλυτική ψυχική διαταραχή». Ο Όβερμπεκ δηλώνει: «Ο Νίτσε είναι τελειωμένος». Σ’ αυτά τα «Γράμματα τρέλας», που ο Νίτσε άλλοτε υπογράφει ως Διόνυσος κι άλλοτε ως Εσταυρωμένος, φαίνεται όλο το ψυχικό του δράμα αλλά και το μεγαλείο του. Παραθέτω ένα απόσπασμα από ένα του γράμμα: «Πρόκειται για προκατάληψη το γεγονός ότι είμαι άνθρωπος. Ωστόσο έζησα συχνά ανάμεσα στους ανθρώπους και γνωρίζω όλα όσα μπορεί να βιώσει το ανθρώπινο είδος, από το πιο ταπεινό έως το ανώτερο. Στους Ινδούς ήμουν ο Βούδας, στην Ελλάδα ο Διόνυσος-Αλέξανδρος και Καίσαρας (…) τελικά υπήρξα ο Βολταίρος και ο Ναπολέων, ίσως και ο Ρίχαρντ Βάγκνερ…».

Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε στην επιστολή του προς τον Τζορτζ Έβελεθ αποκαλύπτει το «τρομερό κακό» που τον έχει οδηγήσει σε ψυχική κατάρρευση και έχει παραλύσει τη συνείδησή του. Είναι ο αργός, οδυνηρός θάνατος της συζύγου του Βιρτζίνια Ελάιζα Κλεμ. «Πριν από έξι χρόνια, η σύζυγός μου, την οποία αγάπησα όσο δεν αγάπησε ποτέ κανείς, έσπασε ένα αιμοφόρο αγγείο καθώς τραγουδούσε. Την αποχαιρέτησα παντοτινά και δοκίμασα όλες τις αγωνίες του θανάτου της. Ανέκαμψε εν μέρει και η ελπίδα μου άνθισε πάλι. Με το πέρασμα ενός χρόνου, έσπασε ξανά το αγγείο. Έζησα την ίδια ακριβώς σκηνή. Και πάλι, ύστερα από ένα χρόνο περίπου. Έπειτα πάλι-πάλι-πάλι και ακόμη μία φορά, με ασταθή μεσοδιαστήματα. Κάθε φορά ένιωθα όλες τις αγωνίες του θανάτου της – και σε κάθε έξαρση της ασθένειας την αγαπούσα όλο και πιο στοργικά (…). Ήμουν τρελός ανάμεσα στα διαλείμματα φριχτής λογικής (…) έπινα, ένας θεός ξέρει πόσο (…). Ως εκ τούτου, οι εχθροί μου απέδωσαν την τρέλα στο ποτό και όχι το ποτό στην τρέλα».

Την ίδια αιτία έχει η κατάθλιψη και ο ψυχικός κλονισμός της συγγραφέως του Φρανκεστάιν Μαίρη Σέλλεϋ: τον θάνατο των τριών παιδιών της καθώς επίσης και τον ξαφνικό πνιγμό στη θάλασσα του συζύγου της μεγάλου ποιητή Πέρσυ Σέλλεϋ. Οι τρεις επιστολές της, που γράφει τον Σεπτέμβριο του 1822, έχουν σπαρακτικό χαρακτήρα και πολύ σύντομα η Σέλλεϋ βυθίζεται στο έρεβος της διάνοιάς της, αφού δεν μπόρεσε –και ποιος θα μπορούσε;– να διαχειριστεί τα βάσανα που της έστειλε η μοίρα. Με ανυπόκριτη θλίψη, σε μια επιστολή της επαναλαμβάνει τον στίχο από τον «Άδωνι», μια ελεγεία που έγραψε ο Σέλλεϋ για τον Τζον Κιτς: «Μα ο Χρόνος μ’ αλυσόδεσε και δεν μπορώ να φύγω».

Τελειώνοντας, θα ήθελα να προσθέσω ότι οι επιστολές συνοδεύονται από παραπομπές πληροφοριακού χαρακτήρα και βιβλιογραφικές αναφορές, έτσι ώστε ο αναγνώστης όχι μόνο να μη δυσκολεύεται στην κατανόηση του περιεχομένου, αλλά και να του δίνεται η δυνατότητα να έρχεται σε άμεση και προσωπική επαφή μ’ αυτές τις εμβληματικές πνευματικές προσωπικότητες μέσα από τις εξομολογήσεις του πόνου τους. Οι μεταφραστές και το Κοβάλτιο πρέπει να είναι περήφανοι για την έκδοση αυτού του βιβλίου.

Περί Χρήματος

xrima2

Περί χρήματος

Ιούνιος 2017 (α΄ έκδοση)

Θωμάς Ακινάτης ▪ Αριστοτέλης ▪ Σούσουι Κότοκου

Καρλ Μαρξ ▪ Σαρλ Μπωντλαίρ ▪ Άντι Ουόρχολ ▪ Λεβ Τολστόι

 

Εισαγωγή: Γιώργος Μπλάνας

Μετάφραση: Ζ. Δ. Αϊναλής – Γιώργος Μπλάνας

Λαμπριάνα Οικονόμου – Μιχάλης Παπαντωνόπουλος

Αριθμός σελίδων:128 ▪ Τιμή: €12,19    

     ISBN: 978-618-82781-2-7

Στη σειρά De Natura Hominis των Εκδόσεων Κοβάλτιο κυκλοφορεί ο συλλογικός τόμος «Περί χρήματος». Η έκδοση περιλαμβάνει δοκίμια των Θωμά Ακινάτη, Αριστοτέλη, Σούσουι Κότοκου, Καρλ Μαρξ, Σαρλ Μπωντλαίρ, Άντι Ουόρχολ και Λεβ Τολστόι.

Επτά σπουδαίες μορφές της παγκόσμιας διανόησης και τέχνης αναλύουν, αφορίζουν ή αποθεώνουν το χρήμα υπό μορφή πίστωσης, διεκδίκησης ή προνομίου. Ο Ακινάτης επανεξετάζει τις προϋποθέσεις, σύμφωνα με τις οποίες η τοκογλυφία συνιστά αμάρτημα. Ο Αριστοτέλης, μέσα από την ψυχολογική και πρακτική ανάλυση περί διαχείρισης του χρήματος, αναδεικνύει την αρετή της γενναιοδωρίας. Ο Κότοκου αντικρίζει το χρήμα ως βακτήριο και προτείνει την κατάργησή του. Ο Μαρξ ανατέμνει τη δύναμη του χρήματος, «δεσμού όλων των δεσμών». Ο Μπωντλαίρ διακηρύσσει πως «ο κόσμος θα τελειώσει», αλλά το χρήμα θα συνεχίσει να υπάρχει. Ο Ουόρχολ εξιστορεί τις φαντασιώσεις του με τα «φράγκα»· και ο Τολστόι παρουσιάζει το χρήμα ως μέθοδο επιβολής και τυραννίας.

Τα δοκίμια του τόμου «Περί χρήματος» καταδεικνύουν, από διαφορετική σκοπιά το καθένα, πώς το χρήμα –εκτός από μέσο συναλλαγής- αποτελεί κυρίως θεσμό, αλλά και συμβολική παγίωση του χρέους.

Ένα βιβλίο που ο αναγνώστης καλείται να διαβάσει «τοις μετρήτοις», όπως προτείνει στην «Εισαγωγή» της έκδοσης ο ποιητής Γιώργος Μπλάνας, εφόσον «κανένα λάθος δεν είναι εύκολο να αναγνωριστεί μετά την απομάκρυνση από το ταμείο».

Οι Εκδόσεις Κοβάλτιο στην εφημερίδα «Ελευθερία»

 

kovaltio

Εφημερίδα «Ελευθερία», φ. 4/4/2017

«Έχουμε εργαστεί στον χώρο του βιβλίου από διάφορες θέσεις. Η δημιουργία των Εκδόσεων Κοβάλτιο είναι πρωτίστως μια κίνηση αυτοδιάθεσης ως προς την αισθητική μας για τη λογοτεχνία – από την επιλογή τίτλων και την τυπογραφική τους εμφάνιση μέχρι τη μεταφραστική προσέγγιση και τον κριτικό υπομνηματισμό.

»Κάθε εποχή έχει τις δυσκολίες της. Η διάθεσή μας να μην συνταχθούμε με την απαισιόδοξη “κανονικότητα” που υποβάλλει η οικονομική και κοινωνική κρίση αρκεί για να αντιστρέψει κάθε ενδεχόμενη ροπή αναστοχασμού ως προς την υλοποίηση του εκδοτικού μας εγχειρήματος.

Το τι καινούργιο κομίζουν οι νεοσύστατοι εκδοτικοί οίκοι ταυτίζεται –σε βάθος χρόνου– με το “ρίζωμά” τους στην αναγνωστική συνείδηση. Διαδικασία εν προόδω και πάντα υπό κρίση. H γέννηση νέων κυττάρων είναι απολύτως απαραίτητη για την ύπαρξη του λογοτεχνικού “οργανισμού”».

Τρέλα: Το αγωνιώδες ερώτημα της ύπαρξης

coverperitrelas

Γράφει η Πωλίνα Γουρδέα στο Fractal τχ. 34

Υπάρχουν πρόσωπα της γραφής που ανήκουν στους μεγάλους δραπέτες. Αυτούς που φθονούμε και θαυμάζουμε ταυτόχρονα. Ο Αρτώ, η Γουλφ, ο Νίτσε, ο Πόε και η Σέλλεϋ είναι πρόσωπα που η ίδια η ζωή τα οδήγησε στη μεγάλη γραφή και στην τρέλα. Εξεγερμένοι, οραματιστές ή απλώς διαφορετικοί, έγραψαν μεγάλα κείμενα ζώντας φοβερά δεινά. Το παραλήρημά τους χώρεσε σε σελίδες που η ανάγνωσή τους μας κάνει πιο ελεύθερα όντα. Ο λόγος για το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κοβάλτιο υπό τον τίτλο Περί Τρέλας.

«Ελάτε στη θέση μου για μια στιγμή, Δρα Λατρεμολιέρ, στη θέση του συγγραφέα και στοχαστή που εργάζεται αδιάκοπα, και δείτε τι θα πιστεύατε για τους ανθρώπους και για όλα, εάν σας επέτρεπαν, όπως το έκαναν με εμένα, να ελέγχετε τον εαυτό σας.»

Περί Τρέλας, Αντονέν Αρτώ, σελ. 34, μτφρ. Λαμπριάνα Οικονόμου

Είναι εντυπωσιακό ότι ένας από τους βασικούς εκφραστές των θεατρικών πρωτοποριών του 20ου αιώνα, ο Αντονέν Αρτώ, που αναζητούσε την τελετουργική διάσταση του θεάτρου και την έξοδο από τον ασφυκτικό κλοιό του ρεαλισμού, βυθίστηκε σε αγωνιώδη παραληρήματα ενώ ταυτόχρονα μπορούσε να επικοινωνήσει με τα κείμενα στην βαθύτερη τους διάσταση. Ένα κομμάτι της ψυχής συγκλονίζεται ενώ την ίδια στιγμή ένα άλλο ανοίγεται σε μια ευρύτερη αντίληψη των πραγμάτων. Η τρέλα, βάραθρο και μεταιχμιακό σημείο στην πορεία της ζωής ενός ατόμου βρίσκει διεξόδους φωτός όπως τα χρώματα του ουρανού μετά την καταιγίδα.

«Η απόγνωση, το σθένος, η αγάπη, η απελπισμένη και άκρατη συμφορά μοιάζουν με σύννεφα που διασχίζουν ένα – ένα το μυαλό μου, μέχρι που η σκηνή θολώνει από δάκρυα, και το εξαντλημένο πνεύμα μου με παραδίδει στην πρόσκαιρη ξεκούραση».

Περί Τρέλας, Μαίρη Σέλλεϋ, σελ. 107-108, μτφρ. Λαμπριάνα Οικονόμου

Η ψυχική υγεία της Σέλλεϋ ήταν κλονισμένη από τον θάνατο του συζύγου της και τους θανάτους των παιδιών της. Η τρέλα σε εκείνη ήρθε έπειτα από τις φοβερές απώλειες που της συνέβησαν. Η λογοτεχνική της πένα αποτυπώνει την απελπισία της ψυχής της με τρόπο μοναδικό. Η αυτοκυριαρχία είναι κάτι που με φοβερό αγώνα προσπαθεί να κρατήσει μιας και που το έρεβος που την τραβά μοιάζει με άβυσσο. Διαβάζοντας τις επιστολές της την ακολουθούμε στην παρακαμπτήρια οδό της τρέλας που ανοίχτηκε μπροστά της.

«Αφού με ανακάλυψες, δεν ήταν και τίποτα σπουδαίο να με βρεις: το δύσκολο, τώρα, είναι να με χάσεις…»

Ο Εσταυρωμένος

Περί Τρέλας, Φρήντριχ Νίτσε, σελ. 63, μτφρ. Μιχάλης Παπαντωνόπουλος

Ένα από τα λαμπρότερα μυαλά της ανθρωπότητας, ο Φρειδερίκος Νίτσε διαγνώστηκε με παραλυτική ψυχική διαταραχή το 1890. Η πνευματική του κατάρρευση τον οδήγησε σε ένα αλλού άνευ επιστροφής. Το πανίσχυρο αυτό μυαλό κατέρρευσε κι εμείς ακόμα αναρωτιόμαστε μα πώς είναι δυνατόν;  Η ανάγνωση των γραπτών του Νίτσε μέσα στην παραφροσύνη αποκαλύπτει το μέγεθος μιας μοναδικής προσωπικότητας που δεν μπορεί παρά να προκαλεί ακόμα και μέσα στην τρέλα.

Το βιβλίο Περί Τρέλας αποτελεί ένα μοναδικό τεκμήριο αλήθειας των μεγάλων μορφών της γραφής και της σκέψης. Η τρέλα αποτελεί πάντα ένα αγωνιώδες ερώτημα γύρω από την ανθρώπινη ύπαρξη. Και μέσα της όμως, μπορούμε να βρούμε διαμάντια στοχασμού. Να ένα παράδοξο της ζωής, η τρέλα ως αφορμή για σκέψη. Η μετάφραση των κειμένων είναι ευθύβολη χωρίς να χάνει την ποιητικότητα της επικίνδυνης και άγριας σκέψης. Τα εύσημα στους μεταφραστές Λαμπριάνα Οικονόμου και Μιχάλη Παπαντωνόπουλο για την ωραία αυτή έκδοση.

Για το «Βορτιστικό Μανιφέστο»

cover.jpg

Γράφει ο Βάκης Λοϊζίδης, Βακχικόν τχ. 37

Η παρουσίαση του «Βορτιστικού Μανιφέστου», ενός προκλητικού κειμένου σε μετάφραση Μιχάλη Παπαντωνόπουλου, με το οποίο επέλεξαν να εμφανιστούν στην αγορά του βιβλίου οι νεοσύστατες Εκδόσεις Κοβάλτιο, σίγουρα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Τη συγκεκριμένη έκδοση θα πρέπει κανείς να τη διαβάσει και παράλληλα με την προσέγγισή του στο καθαυτό κείμενο να έρθει σε επαφή και με την ιδιότυπη –τυπογραφικά– αισθητική του για να μπορέσει να αναπτύξει έναν ουσιαστικό διάλογο με τις θέσεις των βορτικιστών.

Ο βορτικισμός αποτελεί το κίνημα των μοντερνιστών του Λονδίνου, το οποίο δημοσιεύει το Μανιφέστο του στο πρώτο τεύχος του βραχύβιου περιοδικού «Blast» που κυκλοφόρησε στην Αγγλία τον Ιούλιο του 1914, έναν μήνα πριν την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι βορτικιστές δεν αρκούνται στην διακήρυξη κάποιων ιδεών, αλλά προχωρούν στη διαμόρφωση ενός Μανιφέστου. Αποτελούν ένα αβανγκάρντ κίνημα στη λογοτεχνία και στις εικαστικές τέχνες.

Ο Έζρα Πάουντ, η κύρια λογοτεχνική μορφή αυτού του κινήματος, προσχώρησε σε αυτό αφού εγκατάλειψε τον εικονισμό, καθώς αισθάνθηκε ότι το vortex, «το σημείο της μέγιστης ενέργειας» προσέφερε ένα πιο δραστικό μοντέλο ποίησης από την εικόνα (image) των εικονιστών.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της 11μελούς ομάδας η οποία διαμόρφωσε το βορτιστικό μανιφέστο είναι ότι σε αυτή δεν συμμετέχουν μόνο συγγραφείς, αλλά και εικαστικοί (ζωγράφοι, γλύπτες και φωτογράφοι). Αυτό διασφαλίζει μια πολυδιάστατη οπτική της πραγματικότητας  και προσδίδει μεγαλύτερο ενδιαφέρον στις θέσεις των βορτικιστών.

Η έκδοση του «Βορτιστικού Μανιφέστου» στα ελληνικά ακολουθεί αισθητικά τη δημοσίευση του πρωτοτύπου στο περιοδικό «Blast» με την ιδιαίτερη διάταξη των κειμένων και των εικαστικών δημιουργιών που φιλοτέχνησαν μέλη της ομάδας των βορτικιστών.

Είναι χρήσιμο να διασαφηνίσουμε από την αρχή πως οι βορτικιστές δεν απευθύνονται σε μια συγκεκριμένη κοινωνική τάξη. To «Blast», δηλώνουν χαρακτηριστικά, θα είναι ουσιαστικά λαϊκό. Λαϊκή τέχνη για τους βορτικιστές δεν σημαίνει τέχνη των φτωχών, όπως συνήθως θεωρείται. Σημαίνει τέχνη των ατόμων. Οι βορτικιστές απευθύνονται στα θεμελιώδη και λαϊκά ένστικτα κάθε κοινωνικής τάξης και τύπου ανθρώπων, στο άτομο. Δηλώνουν ευθαρσώς πως δεν αποκλείουν τον προσηλυτισμό ακόμα και του Βασιλιά Γεωργίου του Ε΄.

Δεν τους ενδιαφέρει η αλλαγή της εικόνας του κόσμου, γιατί η τέχνη γι’ αυτούς δεν εξαρτάται από την εικόνα του κόσμου. Χρειάζονται την ασυναισθησία της ανθρωπότητας – την κουταμάρα, τη ζωτικότητα και τα όνειρά της. Σημειώνουν με κεφάλαια γράμματα: «ΘΕΛΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΝΑ ΖΗΣΟΥΜΕ, και για να αισθανθούμε την ακατέργαστη ενέργεια του να κυλάει μέσα μας».

Το Μανιφέστο τους σίγουρα αποτελεί την οδό για όλες τις ζωντανές και βίαιες ιδέες με τις οποίες είναι αδύνατον να συμφωνήσει κανείς πλήρως. Η υπερβολή και η «έκρηξη» είναι διάχυτες σε όλο το μανιφέστο, κάτι που σε πρώτη ανάγνωση ξενίζει, αλλά σίγουρα λειτουργεί αφυπνιστικά. Στέκομαι πρωτίστως στη θέση τους πως ο άνθρωπος δεν είναι παιχνίδι των περιστάσεων, αλλά αντιτάσσει μια ρευστή δύναμη στις περιστάσεις. Εκατό και πλέον χρόνια μετά από την κυκλοφορία του «Βορτιστικού Μανιφέστου» οι δυνατοί της γης χειρίζονται τον άνθρωπο ως παιχνίδι των περιστάσεων και καθηλώνουν τη ρευστή αυτή δύναμη για αντίσταση με ποικίλους τρόπους.

Οι βορτικιστές δεν πιστεύουν σε καμιά δυνατότητα ηθικής τελειοποίησης. Εκπροσωπούν την πραγματικότητα του παρόντος – όχι το συναισθηματικό μέλλον, ή το πομπώδες παρελθόν.

Στο «Μανιφέστο» τους δεσπόζουν αποδοκιμασίες, ακόμα και κατάρες, όπως και επιδοκιμασίες που κατατάσσονται σε ξεχωριστές αριθμημένες ενότητες.
Οι αποδοκιμασίες ξεκινούν πρώτα από την Αγγλία, ακολουθεί η Γαλλία για να καταλήξουν στον Βρετανό εστέτ, στο ελαφρύ χιούμορ και να αποκηρύξουν τη βικτωριανή εποχή. Στο τέλος των αποδοκιμασιών ψιθυρίζουν στο αυτί μας ένα μυστικό:

«Το Λονδίνο δεν είναι επαρχιακή πόλη
[…] Δεν θέλουμε το ζοφερο Βικτωριανό τσίρκο μέσα στο Τσίρκο Πικαντίλυ».

Δύο αποσπάσματα που καταδεικνύουν πόσο καίριες αλλά και διαχρονικές  παραμένουν οι διαπιστώσεις των βορτικιστών, αφού ακόμα και σήμερα  συνεχίζουν να παρατηρούνται παρόμοια φαινόμενα στον χώρο της τέχνης και της ζωής, είναι τα εξής:

«Δεν είναι απαραίτητο να είσαι περιθωριακός μποέμ, να είσαι απεριποίητος ή φτωχός περισσότερο από ό,τι να είσαι πλούσιος ή εμφανίσιμος, για να είσαι καλλιτέχνης. Η τέχνη δεν έχει καμιά σχέση με το παλτό που φοράς. Ένα ψηλό καπέλο ενδεχομένως μπορεί να κρατήσει τη Σιστίνα. Μια φτηνή τραγιάσκα θα μπορούσε να κρύψει την εικόνα του Χεφρήν».

Και:

«Αποδοκιμάστε τις αφελώς σαγηνευτικές παραδείσιες κοκότες που ποζάρουν στα σαλόνια των περιοδικών».

Οι επιδοκιμασίες κατατάσσονται σε 4 αριθμημένες ενότητες και αφορούν την Αγγλία, όσον αφορά τη σχέση της με τη θάλασσα, τον Κομμωτή, μια επιδοκιμασία που εκπλήττει αρχικά αλλά μέσω αυτής καταφέρνουν να αρθρώσουν ουσιαστικά πράγματα με πολύ ξεχωριστό τρόπο, το αγγλικό χιούμορ και τη Γαλλία.

Η Αγγλία επιδοκιμάζεται κατά κύριο λόγο για τη θαλάσσια κινητικότητα και τον ναυτικό της χαρακτήρα. Οι βορτικιστές πιστεύουν πως ο αγγλικός χαρακτήρας στηρίζεται στη θάλασσα.

Γράφουν:

«Τα ιδιαίτερα χαρίσματα και χαρακτηριστικά που η θάλασσα γεννάει πάντα στους ανθρώπους είναι, ανάμεσα στα πολλά ξεχωριστά χαρακτηριστικά της φυλής μας, τα πιο θεμελιωδώς Αγγλικά».

«Εκείνη η αναπάντεχη καθολικότητα επίσης, που απαντάται στους πιο ολοκληρωμένους Άγγλους καλλιτέχνες, οφείλεται σε αυτήν».

Οι θέσεις τους για τον ουσιαστικό ρόλο που διαδραματίζει η θάλασσα στην ανθώπινη φύση και στις συμπεριφορές των ανθρώπων αποτελεί μια ουσιαστική διαπίστωση που δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει.

Οι έξι ενότητες του μανιφέστου που εστιάζουν σε αποδοκιμασίες όπως και οι ισάριθμές που εστιάζουν σε επιδοκιμασίες ολοκληρώνονται με καταλόγους ονομάτων από καλλιτέχνες, αθλητές, θεσμούς, οργανισμούς κ.ο.κ. Οπως σημειώνεται στην έκδοση, σε ορισμένες περιπτώσεις η αποδοκιμασία γίνεται μόνο και μόνο για τη χαρά της αποδοκιμασίας. Μέσα από τις επιδοκιμασίες και αποδοκιμασίες κτίζει κανείς ζωντανά το παζλ μιας εποχής και ίσως επιλέξει να ερευνήσει περισσότερο ορισμένα πρόσωπα στα οποία γίνεται αναφορά.

O βορτικιστες επιδοκιμάζουν και αποδοκιμάζουν το χιούμορ σε διάφορα σημεία του Μανιφέστου τους εως ότου καταλήξουν στις εξής  ουσιαστικές διαπιστώσεις για το χιούμορ στην 5η  ενότητα του Β΄ μέρους του Μανιφέστου.

•    Θέλουμε το χιούμορ στο λαιμό του χιούμορ.
•    Θέλουμε το χιούμορ μόνο εάν έχει πολεμήσει σαν τραγωδία.
•    Είναι ευφυία ηλεκτρισμένη από την πλημμύρα της Αφέλειας.
•    Είναι χάος που εισβάλλει στην ιδέα και την ανατινάζει σαν άζωτο.
•    Είναι το άτομο που μεταμφιέζεται την ανθρώπινη φύση, σαν παιδί μέσα σε ρούχα υπερβολικά μεγάλα γι΄αυτό.
•    Το τραγικό χιούμορ είναι το εκ γενετής προνόμιο του βορρά.

Στο «Μανιφέστο» σχολιάζονται ονομαστικά αρκετοί συγγραφείς και καλλιτέχνες. Ξεχωρίζει η αναφορά για τον Σαίξπηρ. O Σαίξπηρ κρίνεται ως ο πλέον καθολικός και οξυδερκής Άγγλος. Όπως διαπιστώνουν οι βορτικιστές «κατόπτρισε στη Φαντασία του έναν  μυστικισμό, μια παραφροσύνη και λεπτότητα ασυνήθιστα για τον βορρά, και ένωσε ίσες ποσότητες κωμικού και τραγικού».

Ενώ νιώθουν την ανάγκη να ξεκαθαρίσουν πως δεν υπάρχει τίποτα το σοβινιστικό ή το γραφικά πατριωτικό στις διεκδικήσεις τους, ενώ παράλληλα σε πολλά σημεία του κειμένου τους εμφανίζονται αντιφατικοί, ιδίως όταν ταυτίζουν την Αγγλία με τη ζωή.

Οι βορτικιστές διακατέχονται από έντονη αγωνία να διαφοροποιηθούν από τον φουτουρισμό και τον Μαρινέττι, που ηγείται του κινήματος στην Ιταλία. Χαρακτηριστικές οι «επιθέσεις» τους: «[Ο φουτουρισμός είναι] ένα «προχωρημένο», τελειοποιημένο, δημοκρατικό, φουτουριστικό άτομο της περιορισμένης φαντασίας του κ. Μαρινέττι», και «ο φουτουριστής  είναι ένα συμπαθητικό και συναισθηματικό κράμα του εστέτ του 1890 και του ρεαλιστή του 1870». Η εμμονή τους αυτή φανερώνει πως ο φουτουρισμός αποτελούσε τρόπον τινά ένα αντίπαλο δέος στο πλαίσιο της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας για τους βορτικιστές, δημιουργώντας τους πιθανόν και μια μορφή ανασφάλειας στην εμμονή τους να πρωτοτυπήσουν.

Η αντιφατικότητα είναι στοιχείο που εντοπίζει ο αναγνώστης και σε άλλα σημεία του «Μανιφέστου». Και είναι το στοιχείο που καθιστά το ανά χείρας «Μανιφέστο» τόσο ξεχωριστό. Καθότι η αντιφατικότητα είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης και συχνά αυτό που δίνει τη δυνατότητα να διανοιχθούν νέοι δρόμοι στη ζωή και την τέχνη.

Στη συγκαταβατική ζωή μας όπου η ανεκτικότητα ουκ ολίγες φορές υποσκάπτει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι πολύ χρήσιμο να ερχόμαστε σε επαφή με κείμενα όπως το «Βορτιστικό Μανιφέστο». Kέιμενα που γεννούν ουσιαστικό προβληματισμό για την ανθρώπινη ύπαρξη  και τις δυνατότητές της.

Καταλήγοντας, η ανάγνωση του «Μανιφέστου» εντείνει την απορία μας, γιατί τα μανιφέστα σήμερα κρίνονται παρωχημένα, αφού πολλές διαπιστώσεις που περιλαμβάνονται σε αυτά έχουν διαχρονική αξία. Μήπως είναι καιρός να βγούμε από τα επιχρυσωμένα καλούπια που μας προσφέρονται στον σύγχρονο κόσμο και να κοιτάξουμε την ζωή με τον δυναμισμό που χαρακτηρίζει τους βορτικιστές; Μόνο έτσι θα βρίσκουμε παντού «εκείνους τους απλούς και σπουδαίους άνθρωπους» που επιζητούσαν οι βορτικιστές από τις αρχές του 20ού αιώνα.

cover.jpg

«Περί τρέλας» στο «Λεξικοπωλείο»

bannerlexi

Το «Λεξικοπωλείο» (Στασίνου 13, Πάγκρατι – πλησίον σταθμού Μετρό Ευαγγελισμός) και οι Εκδόσεις Κοβάλτιο σας προσκαλούν στην παρουσίαση-συζήτηση για το βιβλίο «Περί τρέλας» την Παρασκευή 5 Μαΐου 2017, στις 7.00 μ.μ. Για το βιβλίο θα μιλήσει ο Σπύρος Σούρλας (ψυχίατρος).

Η έκδοση, σε μετάφραση Λαμπριάνας Οικονόμου και Μιχάλη Παπαντωνόπουλου, συγκεντρώνει 34 επιστολές των Αντονέν Αρτώ, Βιρτζίνια Γουλφ, Φρήντριχ Νίτσε, Έντγκαρ Άλλαν Πόε και Μαίρη Σέλλεϋ, που συνθέτουν την αγωνιώδη κραυγή του απόκληρου πνεύματος προς την κοινωνία.

Πέντε από τις σημαντικότερες διάνοιες της παγκόσμιας λογοτεχνίας και φιλοσοφίας αποκαλύπτουν, αποτυπώνουν, εμβαθύνουν ή βυθίζονται στην ψυχική τους κατάρρευση ισορροπώντας μεταξύ εξομολόγησης και συγγραφικής δεξιοτεχνίας.

 

«Στοίχημα η δημιουργική επικοινωνία με τους αναγνώστες»

kovaltio
Συνέντευξη στην Κρίστυ Κουνινιώτη (εφημερίδα «Πελοπόννησος», φ. 16/3/2017)
Δημιούργησαν τις εκδόσεις «Κοβάλτιο», εν μέσω κρίσης, αρνούμενοι να συνταχθούν «με την απαισιόδοξη κανονικότητα», όπως λένε, οι Μιχάλης Παπαντωνόπουλος και Λαμπριάνα Οικονόμου. Με αφορμή την παρουσίαση των δύο πρώτων τους «παιδιών» -«Περί Τρέλας» και «Βορτιστικό Μανιφέστο»- την Πέμπτη 16 Μαρτίου και ώρα 9 μ.μ. στο Ποπ Χορν (Κολοκοτρώνη 65, Πάτρα), οι δύο ποιητές, μεταφραστές και εκδότες μίλησαν στην «Π».
Απόψε (16/3/2017) παρουσιάζονται ο συλλογικός τόμος «Περί τρέλας» και το «Βορτιστικό Μανιφέστο». Θα μας βάλετε στο κλίμα τους; ΛΑΜΠΡΙΑΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ: Το «Βορτιστικό Μανιφέστο» είναι ο πρώτος μας τίτλος και αποτελεί σημείο ταυτότητας για το «Κοβάλτιο». Πρόκειται για τη διακήρυξη των βορτικισμού, ενός καλλιτεχνικού πρωτοποριακού κινήματος στις αρχές του 20ού αιώνα, από το «εργαστήριο» του μοντερνισμού. Συνυπογράφουν οι Eζρα Πάουντ, Ανρί Γκωντιέ-Μπρζέσκα και Ουίνταμ Λιούις. Προβάλλει μια τέχνη «λαϊκή», απαλλαγμένη από τον καθωσπρεπισμό. «Η τέχνη δεν έχει καμία σχέση με το παλτό που φοράς», έλεγαν χαρακτηριστικά οι βορτικιστές – μια φράση που μας αντιπροσωπεύει. Το «Περί τρέλας» συγκεντρώνει επιστολές των Αρτώ, Γουλφ, Νίτσε, Πόε και Σέλλεϋ. Ουσιαστικά συνιστούν δραματικούς μονολόγους, κραυγές του απόκληρου πνεύματος προς την κοινωνία, από πέντε διάνοιες της παγκόσμιας λογοτεχνίας και φιλοσοφίας που βιώνουν, ανασύρονται και βυθίζονται στην ψυχική τους κατάρρευση.
Είστε και οι μεταφραστές των δύο πρώτων βιβλίων που εκδώσατε. Στο «Περί τρέλας» συνυπογράφετε τη μετάφραση. Τι σας ιντρίγκαρε και ποιες προκλήσεις αντιμετωπίσατε; ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ: Στο «Βορτιστικό Μανιφέστο» η πρόκληση ήταν να αποδοθεί η «δίνη» του κινήματος με σύγχρονη εκφορά σε επίπεδο κειμένου και τυπογραφική -σχεδόν εικαστική- πιστότητα στην ιδιαίτερη αισθητική του πρωτοτύπου. Στο «Περί τρέλας» επιδιώξαμε να αποτυπώσουμε τον ψυχισμό των σπουδαίων αυτών διανοητών χωρίς διαμεσολάβηση -να μεταφέρουμε τον αναγνώστη στην «αντίπερα όχθη» με μοναδικό μέσο τη φωνή των επιστολογράφων.
Οι εκδόσεις Κοβάλτιο ξεκίνησαν την πορεία τους τον περασμένο Ιούλιο. Πώς αποφασίσατε αυτή την κίνηση εν μέσω χαλεπών καιρών; Μ.Π.: Οι καιροί πάντοτε έχουν τις δυσκολίες τους. Αυτό δεν εμποδίζει τους ανθρώπους να διεκδικούν τις επιθυμίες τους. Φαντάζει ως «τρελό» εγχείρημα, αλλά μάλλον η διάθεσή μας να μην συνταχθούμε με την απαισιόδοξη κανονικότητα, απέφερε και τη σύλληψη του «Περί τρέλας». Η απόφαση για τη δημιουργία των Εκδόσεων πάρθηκε μέσα σε δύο λεπτά, όσο μια στιχομυθία μας στον συρμό του μετρό από το Σύνταγμα ως τον Ευαγγελισμό. Ουσιαστικά, όμως, βρήκε έκφραση μια επιθυμία ετών και για τους δύο.
Το γεγονός ότι είστε αμφότεροι -και- ποιητές μαρτυρά μια ιδιαίτερη ευαισθησία, που σαφώς απέχει από την επικέντρωση στο οικονομικό και μόνο όφελος. Ποιο το στοίχημά σας ως εκδότες; Λ.Ο.: Στοίχημα είναι η δημιουργική επικοινωνία με τους αναγνώστες μέσα από τη συνολική αισθητική πρόταση των Εκδόσεων: Από την επιλογή τίτλων και την τυπογραφική τους εμφάνιση μέχρι τη μεταφραστική προσέγγιση και τον κριτικό υπομνηματισμό. Προσδοκώντας στο να το πετύχουμε αυτό μέσα στον χρόνο. Είτε ως ποιητές, είτε ως μεταφραστές ή εκδότες, είμαστε άνθρωποι με τη δική μας οπτική στον λογοτεχνικό χώρο και αυτήν επιδιώκουμε να κοινωνούμε.
Ποιους τίτλους περιλαμβάνει το προσεχές εκδοτικό πρόγραμμά σας; Μ.Π.: Μετά το Πάσχα, θα κυκλοφορήσει το «Περί χρήματος» στην ίδια σειρά με το «Περίτρέλας».

Θεωρείτε τις όποιες «απειλές» δέχεται το βιβλίο ικανές να κλονίσουν το μέλλον του; Λ.Ο.: Οι «απειλές» μπορούν να λειτουργήσουν και ως δημιουργική δύναμη για το μέλλον του βιβλίου. Η φύση του ανθρώπου δεν θα πάψει να διερωτάται, να διψά, να μαθαίνει, να συνομιλεί -φωναχτά ή σιωπηρά- με την παράσταση και ουσία του κόσμου γύρω της. Και η φύση του αναγνώστη πάντοτε θα ανατρέχει στο βιβλίο.

Περί τρέλας

Περί τρέλας

Αντονεν Αρτω ▪ Βιρτζινια Γουλφ ▪ Φρηντριχ Νιτσε  

Εντγκαρ Αλλαν Ποε ▪ Μαιρη Σελλεϋ 

Μεταφραση 
Λαμπριανα Οικονομου – Μιχαλης Παπαντωνοπουλος
  Νοεμβριος 2016 (α’ εκδοση) ▪ Αριθμος σελιδων: 128
Τιμη: €12,19 ▪ ISBN: 978-618-82781-1-0

peritrelas

Με την κυκλοφορία του βιβλίου Περί τρέλας (μτφρ.: Λαμπριάνα Οικονόμου – Μιχάλης Παπαντωνόπουλος) εγκαινιάζεται η σειρά De Natura Hominis από τις Εκδόσεις Κοβάλτιο. Η έκδοση περιλαμβάνει επιστολές των Αντονέν Αρτώ, Βιρτζίνια Γουλφ, Φρήντριχ Νίτσε, Έντγκαρ Άλλαν Πόε και Μαίρη Σέλλεϋ.

Πέντε από τις σημαντικότερες διάνοιες της παγκόσμιας λογοτεχνίας και φιλοσοφίας αποκαλύπτουν, αποτυπώνουν, εμβαθύνουν ή βυθίζονται στην ψυχική τους κατάρρευση με εξομολογητικό τόνο.

Ο Αρτώ γράφει από την ψυχιατρική κλινική του Ροντέζ, όπου νοσηλεύεται, στους γιατρούς και στη μητέρα του (1943-1945). Η Γουλφ αποτυπώνει την εμπειρία της ψυχικής διαταραχής στη φίλη της Έθελ Σμάιθ (1930), ενώ με τα σημειώματά της στον Λέοναρντ Γουλφ και στην αδελφή της Βανέσσα Μπελ, λίγες μέρες πριν αυτοκτονήσει, δηλώνει αποφασισμένη «να βάλει τέλος σε αυτή την τρέλα». Ο Νίτσε συντάσσει τα περίφημα «Γράμματα τρέλας» τις πρώτες μέρες του 1889, μετά την κατάρρευσή του στο Τορίνο, υπογράφοντας άλλοτε ως Διόνυσος και άλλοτε ως Εσταυρωμένος. Ο Πόε αποκαλύπτει το «τρομερό κακό» που έχει παραλύσει τη συνείδησή του − για μοναδική φορά στο πλαίσιο της ιδιωτικής του αλληλογραφίας. Η Σέλλεϋ, με την ήδη κλονισμένη ψυχική της υγεία, σκιαγραφεί τον εφιάλτη της κατάθλιψης μετά τον θάνατο του συζύγου της και Άγγλου ποιητή Πέρσυ Μπυς Σέλλεϋ.

Τριάντα τέσσερις συνταρακτικές επιστολές που συνθέτουν την αγωνιώδη κραυγή του απόκληρου πνεύματος προς την κοινωνία.

Την έκδοση συμπληρώνει Αντί προλόγου η Επιστολή στους Ιατρικούς Διευθυντές των Ψυχιατρείων, που δημοσιεύθηκε το 1925 στο περιοδικό των Γάλλων υπερρεαλιστών La Révolution Surréaliste.

Βορτιστικό Μανιφέστο

Βορτιστικό Μανιφέστο

Μεταφραση
Μιχαλης Παπαντωνοπουλος
Οκτωβριος 2016 (α’ εκδοση) ▪ Αριθμος σελιδων: 48 
Τιμη: €9,54 ▪ ISBN: 978-618-82781-0-3

cover

Το Βορτιστικό Μανιφέστο δημοσιεύθηκε στο πρώτο τεύχος του περιοδικού Blast (1914) και συγκαταλέγεται στα πιο σημαντικά κείμενα του αγγλο-αμερικανικού μοντερνισμού. Δίνει σάρκα και οστά —τόσο από ρητορικής όσο και από τυπογραφικής άποψης— στη βίαιη εικονοκλασία του βορτικισμού (vorticism), ενός αβανγκάρντ κινήματος στη λογοτεχνία και στις εικαστικές τέχνες, με επίκεντρο το Λονδίνο.

Τα τρία μέρη του Μανιφέστου —το οποίο υπογράφεται, μεταξύ άλλων, από τον ποιητή Έζρα Πάουντ, τον συγγραφέα και ζωγράφο Γουίνταμ Λιούις και τον γλύπτη Ανρί Γκωντιέ-Μπρζέσκα— εκφράζουν την αγωνία των μοντερνιστών του Λονδίνου να συναγωνιστούν τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά αβανγκάρντ κινήματα, συνδυάζοντας την ποίηση με την τέχνη της αφίσας.

Τυπογραφικά ανήσυχο, αχαλίνωτα ενεργητικό, φλογερά εκφραστικό, ριζοσπαστικά ατομικιστικό —αν και παράδοξα στραμμένο προς έναν συλλογικό σκοπό— το Βορτιστικό Μανιφέστο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των στοιχείων που συνθέτουν την πρωτοποριακή ποίηση του 20ού αιώνα.